Năng lượng đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp sản xuất 

Trong tập 4  của chuỗi Podcast Future Tech thuộc chương trình Business Insize của Vietsuccess, ông Phạm Đăng An – Phó Tổng Giám đốc Vũ Phong Energy Group, Tổng Giám đốc Vũ Phong Energy Group và thành viên Hội đồng quản trị EVNPC3 – đã có cuộc trò chuyện sâu sắc về chủ đề: Bài toán năng lượng của doanh nghiệp sản xuất.  

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, kèm theo đó là dự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) đòi hỏi trung tâm dữ liệu vận hành ổn định và mạnh mẽ, việc xây dựng một hệ thống năng lượng ổn định, thông minh và bền vững không còn là lựa chọn, mà đã trở thành nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên công nghệ. 

Trong bối cảnh ấy, câu hỏi không còn chỉ là “doanh nghiệp cần bao nhiêu điện?”, mà trở thành: Doanh nghiệp sử dụng điện hiệu quả đến đâu, nguồn điện sạch đến từ đâu và năng lượng có thể tạo ra lợi thế gì cho hoạt động kinh doanh? Đây cũng là vấn đề xuyên suốt cuộc trò chuyện giữa ông Phạm Đăng An và host Thu Bình trong tập 4 Future Tech của Vietsuccess. 

Hành trình bước vào ngành năng lượng 

Ít ai biết rằng trước khi gắn bó với lĩnh vực năng lượng, ông Phạm Đăng An từng khởi nghiệp trong ngành trà. Bước ngoặt đến sau nhiều năm hoạt động khi ông có cơ hội tham gia một chương trình trao tặng đèn năng lượng mặt trời cho những hộ dân ở vùng sâu, vùng xa – những nơi còn gặp khó khăn trong tiếp cận điện. 

Trải nghiệm đó đặt ra một câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng có sức nặng rất lớn: “Chúng ta sẽ sống như thế nào nếu không có điện?” 

Từ câu hỏi ấy, ông An bắt đầu nhìn năng lượng không chỉ dưới góc độ kỹ thuật mà còn từ góc độ kinh tế, xã hội và phát triển. Sau gần một thập kỷ trong ngành điện, ông cho rằng một trong những thay đổi lớn nhất là hệ thống năng lượng ngày càng trở nên đa dạng và có tính phối hợp cao hơn. 

Điện không đơn thuần chỉ là câu chuyện của ngành điện lực. Bài toán về điện liên quan đến chính sách, tài chính, người sử dụng, công nghệ và ngày càng rõ nét hơn là câu chuyện giảm phát thải. 

Đặc biệt với doanh nghiệp sản xuất, năng lượng còn liên quan trực tiếp đến phạm vi phát thải 2 (Scope 2) – lượng phát thải gián tiếp phát sinh từ điện năng doanh nghiệp mua và sử dụng. 

“Chuyển đổi xanh” trở nên thiết thực 

Một trong những luận điểm đáng chú ý nhất của cuộc trò chuyện là sự thay đổi trong cách doanh nghiệp nhìn nhận năng lượng tái tạo. 

Theo ông An, nhu cầu xanh hóa không chỉ đến từ mong muốn xây dựng hình ảnh doanh nghiệp bền vững. Động lực ngày càng lớn đến từ chính thị trường, khách hàng và chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Khi các thương hiệu lớn đặt ra mục tiêu giảm phát thải cho toàn bộ chuỗi cung ứng, những yêu cầu đó sẽ dần được truyền xuống các nhà cung cấp. Doanh nghiệp sản xuất vì thế không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về chất lượng, giá thành hay tiến độ, mà còn phải chứng minh năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường. 

Điều này đặc biệt đáng chú ý với những doanh nghiệp Việt Nam đang tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Trong cuộc trò chuyện, ông An đưa ra một cách diễn đạt rất trực diện:

Doanh nghiệp có thể lựa chọn cùng nhau xanh hóa, hoặc đứng trước nguy cơ không còn được ưu tiên trong chuỗi cung ứng. 

Nói cách khác, năng lượng xanh đang chuyển từ một lựa chọn mang tính định hướng sang một yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường và đơn hàng của doanh nghiệp. 

Bắt đầu kiểm soát bài toán năng lượng với biểu đồ phụ tải 

Một trong những thông điệp quan trọng của tập podcast là: bài toán năng lượng không nên bắt đầu bằng câu hỏi “lắp hệ thống gì?” 

Theo ông An, trước khi lựa chọn điện mặt trời, BESS, I-REC, DPPA hay bất kỳ giải pháp nào, doanh nghiệp cần quay lại nhìn chính hoạt động của mình. 

Doanh nghiệp đang sản xuất bao nhiêu? Kế hoạch mở rộng trong những năm tới như thế nào? Điện đang chiếm bao nhiêu trong giá thành sản phẩm? Mức tiêu thụ điện có những thời điểm bất thường nào? Những kWh điện nào đang được sử dụng hiệu quả và đâu là phần đang lãng phí? 

Một trong những dữ liệu nền tảng được ông An nhắc đến là load profile – biểu đồ phụ tải theo từng khoảng thời gian, qua đó doanh nghiệp có thể nhìn rõ cách mình sử dụng điện thay vì chỉ nhìn vào hóa đơn điện cuối tháng. 

Từ đó, bài toán năng lượng mới có thể được đặt trên cùng một bàn với bài toán kinh doanh. 

Bởi một dự án năng lượng có thể trở thành tài sản dài hạn của doanh nghiệp trong 20–25 năm. Vì vậy, quyết định đầu tư hôm nay không chỉ giải quyết nhu cầu hiện tại mà cần phục vụ cho chiến lược phát triển trong nhiều năm tới. 

AI sẽ thay đổi cách nhà máy quản trị năng lượng 

Một phần đáng chú ý khác của cuộc trò chuyện là vai trò của AI trong quản trị năng lượng. Theo ông An, AI có thể hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi hoạt động tiêu thụ điện liên tục, phát hiện những bất thường, dự báo phụ tải dựa trên kế hoạch sản xuất và hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra các kịch bản đầu tư. 

AI cũng có thể được ứng dụng trong dự báo bảo trì, tối ưu vận hành và khai thác dữ liệu từ nhiều nhà máy. Tuy nhiên, một quan điểm quan trọng được ông An nhấn mạnh là: AI hỗ trợ ra quyết định, nhưng không thay thế con người trong việc ra quyết định và chịu trách nhiệm. 

Điều này phản ánh một xu hướng lớn hơn mà doanh nghiệp Việt Nam đang theo đuổi: chuyển đổi kép – chuyển đổi số đi cùng chuyển đổi xanh. 

Zero-CAPEX: Lời giải cho bài toán năng lượng và tài chính

Một rào cản lớn đối với doanh nghiệp khi đầu tư năng lượng xanh là nguồn vốn ban đầu. Một dự án năng lượng có thể đòi hỏi khoản đầu tư lớn trong khi doanh nghiệp còn phải ưu tiên vốn cho máy móc, nguyên vật liệu, mở rộng nhà máy và hoạt động sản xuất cốt lõi. 

Đây là lý do mô hình Zero Capex được ông An đề cập như một hướng tiếp cận đáng chú ý. 

Thay vì doanh nghiệp phải bỏ một khoản vốn lớn ngay từ đầu để đầu tư hệ thống năng lượng, mô hình này cho phép một đơn vị chuyên nghiệp tham gia đầu tư, triển khai và vận hành hệ thống, qua đó giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn năng lượng xanh mà không phải dành một lượng lớn vốn đầu tư ban đầu. 

Tuy nhiên, một lần nữa, giải pháp không nằm ở việc “lắp một hệ thống”, mà ở việc thiết kế mô hình phù hợp với bài toán kinh doanh và dòng tiền của từng doanh nghiệp. 

Năng lượng là “xương sống” của nhà máy tương lai 

Khép lại cuộc trò chuyện, ông Phạm Đăng An hình dung một tương lai trong đó năng lượng tái tạo được phân tán đến từng nhà máy, khu công nghiệp và cụm công nghiệp. 

Mỗi nhà máy có thể tự chủ một phần năng lượng, kết hợp điện mặt trời, hệ thống lưu trữ hoặc các giải pháp năng lượng khác tùy theo nhu cầu. Khi đó, năng lượng không chỉ phục vụ sản xuất mà còn góp phần tạo nên năng lực cạnh tranh nền tảng của nền công nghiệp Việt Nam. 

Thông điệp cuối cùng của tập podcast vì thế không nằm ở việc doanh nghiệp nên chọn điện mặt trời, BESS, I-REC, DPPA hay Zero Capex. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp cần hiểu mình đang đứng ở đâu trước khi quyết định sẽ đi theo hướng nào. 

Ba bước được chương trình đúc kết cũng bắt đầu từ đó: audit chính doanh nghiệp, xác định bài toán kinh doanh và sau đó lựa chọn giải pháp năng lượng phù hợp. 

———– 

Tập Future Tech với ông Phạm Đăng An hiện được giới thiệu trong hệ sinh thái nội dung của Vietsuccess và có thể được theo dõi lại trên các nền tảng podcast như Spotify và Apple Podcasts. 

► YouTube: https://youtu.be/qdHC0fYXwQA 

► Spotify: https://bit.ly/3qV93Jg 

► Apple Podcast: https://bit.ly/406AsVH